Eksik diş: implant mı, köprü mü, protez mi? Çalışmalar ne gösteriyor

Eksik diş: implant mı, köprü mü, protez mi? Çalışmalar ne gösteriyor

Stom Dental Centre ekibiyle tanışın

Bir dişinizi kaybettiyseniz, açtığınız her sayfa bir kazanan ilan eder: implant altın standarttır, köprü daha hızlıdır, protez eskide kaldı. Veriler daha mütevazı. Eksik dişlerin yerine konmasını randomize çalışmalarla karşılaştırmaya çalışan Cochrane derlemesi 21 çalışma buldu ve hiçbir yöntemi önermeye yetecek kanıt bulamadı. Derleme 2019’da güncelliğini yitirdiği için geri çekildi ve implant kron, köprü ve parsiyel protezi uzun takiple doğrudan karşılaştıran, onun yerini almış bir randomize çalışma bulamadık.

Bunun yerine her seçeneği ayrı ayrı izleyen kohort çalışmaları, daha dar sorulara bakan birkaç çalışma ve bolca pazarlama var. Bu yazı, tek bir eksik diş ya da en fazla üç dişlik kısa bir boşluk için rakamları yan yana koyuyor, “ağızda duruyor” demenin neden “sorunsuz” demek olmadığını açıklıyor ve boşluğu bırakmanın ne yaptığına bakıyor. Size ne seçmeniz gerektiğini söylemeyecek. Bu; komşu dişlerinize, diş etinize, kemiğinize ve alışkanlıklarınıza bağlı ve bunları yalnızca diş hekiminiz muayene edebilir. Daha iyi sorular sormanıza yardımcı olması amaçlandı.

Rakamlar yan yana

Tablo, her seçenek için bulabildiğimiz en iyi birleştirilmiş rakamları veriyor. Satırları karşılaştırmadan önce altındaki notları okuyun.

Üç uyarı. Birincisi, satırlar tek bir doğrudan karşılaştırmadan değil, farklı hasta gruplarından geliyor; tek implant kronları dişe dayalı köprülerle doğrudan karşılaştıran bir çalışma arayan sistematik derleme de böyle bir çalışma bulamadı (Salinas 2007). İkincisi, birleştirilmiş rakamların birçoğu uzman ve üniversite ortamlarından geliyor ve gündelik veriler daha kötü görünebilir: İngiltere ve Galler’de NHS genel diş hizmetleri kayıtlarındaki 80.000’den fazla yetişkinde (6.800 geleneksel köprü dayanağı) dayanak dişlerin %72’si, yeniden yapıştırma dışında, on yıl boyunca yeniden müdahale gerektirmedi (Burke 2012). Üçüncüsü, “hayatta kalma” yalnızca restorasyonun hâlâ ağızda olduğu anlamına gelir; onarımlı ya da onarımsız. Ayrıca on yıllık rakamlar daha az çalışmaya ve geniş güven aralıklarına dayanıyor (implant kronda %89,4, %95 GA 82,8–93,6; Jung 2012).

Komplikasyonları sayarsanız tablo değişir. 2012 tarihli bir derleme, implant kronlarda beş yılda vida gevşemesini %8,8, yumuşak doku sorunlarını %7,1 ve tutuculuk kaybını %4,1 buldu (Jung 2012). Daha yeni çalışmalar daha düşük oranlar buldu: %3,6, %5,1 ve %2,0 (Pjetursson 2018). 2018 tarihli uluslararası bir uzlaşı, implant kronlarda komplikasyonları %13–16, yani yaklaşık altı kronda bir olarak özetledi (Morton 2018). Geleneksel köprülerde 10 yıllık hayatta kalma %89,2 idi, ama ayrı bir derlemede yalnızca %71,1’i herhangi bir komplikasyondan uzaktı (Tan 2004).

İmplant kron: dayanıklı bir implant ve daha yoğun bakım isteyen bir kron

İmplantın kendisi sağlam kısımdır. 46 çalışmanın birleştirilmiş analizinde beş yılda vakaların %97,2’sinde, on yılda %95,2’sinde yerindeydi. Üstündeki kron daha zayıf halkadır, %96,3 ve %89,4; derleme kaybedilen, çıkarılan ya da yenilenen kronları saydı ve çatlayan porselen ile gevşeyen vida gibi teknik sorunlar sıktı (Jung 2012). Tek kronda malzeme, beş yıllık hayatta kalmayı pek değiştirmedi: metal-seramik ve zirkonyum ikisi de %97’nin üzerinde kaldı; vida gevşemesi birincide, çekirdek kırılması ikincide daha sık görüldü (Pjetursson 2018). Birkaç implant üstüne yapılan köprüde, porselenle kaplı zirkonyum metal-seramikten daha kötü sonuç verdi (beş yılda %93,0’a karşı %98,7) ve çok daha sık çatladı (Sailer 2018). Zirkonyum kronlar ve e.max ve zirkonyum karşılaştırması sayfalarımız malzemeleri ele alır; kapsamlı diş implantı rehberimiz ise işlemi anlatır.

Diğer konu, implantın çevresindeki dokudur. 102 çalışma ve 13.030 hastayı kapsayan 2025 tarihli bir derleme, periimplant mukoziti, yani geri dönüşümlü diş eti iltihabını hastaların %46’sında, periimplantiti, yani ilerleyici kemik kaybıyla giden iltihabı %21’inde buldu; çalışmalar arasında çok büyük farklar vardı ve hastaların %12’si beş yıl içinde periimplantit geliştirdi (Galarraga-Vinueza 2025). Periimplantit yazımız belirtileri ve tedaviyi anlatır. Kılavuzun vurguladığı şey bakımdır. Avrupa kılavuzu, implantlar işlev görmeye başlayınca destekleyici bir bakım programı önerir; arkasındaki çalışmalarda düzenli gelenlerde periimplant hastalık şansı daha düşüktü (OR 0,42), düzensiz bakım ise implant kaybı riskinin 3,76 kat yüksek olmasıyla birlikte görüldü (Herrera 2023). Bunlar gözlemsel verilerdir: bir ilişkiyi gösterir, kanıt değildir.

İmplantlar komşu dişleri korur mu? Mutlaka değil. Bir ABD üniversite kohortu, implantların yanındaki dişlerin %8,1’inin, diğer dişlerin %0,7’sine karşı kaybedildiğini buldu (Chen 2024). Eşleştirilmiş bir Alman çalışması daha küçük bir fark buldu, %10,4’e karşı %6,0; önceden var olan kanal dolgusu (HR 2,08) ve kronlar (HR 2,02) hesaba katılınca komşu implantın kendisi ile diş kaybı arasında yalnızca sınırlı bir ilişki kaldı (Halstenbach 2026). İkisi de tek merkezli, geriye dönük çalışmalardır.

Köprüler: geleneksel, kantilever ve yapıştırma

Boşluğun iki yanındaki dişlere kron yapılan geleneksel köprü, beş yılda vakaların %93,8’inde, on yılda %89,2’sinde yerindeydi (Pjetursson 2007). Bu, on yılda implant kronla aynı düzeydedir, ama sorunlar farklıdır ve dayanak dişlerde yaşanır. Yaklaşık elli yıllık çalışmalardan birleştirilmiş veriler dayanakların %18’inde çürük, %11’inde kanal tedavisi gereksinimi saydı (Goodacre 2003); tam kron için dişi küçültmek laboratuvar modellerinde kronun yaklaşık üçte ikisini kaldırdı: ön dişlerde %63–72, arka dişlerde %68–76 (Edelhoff 2002). Buna karşın birleştirilmiş verilerde dayanakların %5’ten azı on yılda çıkarılmıştı, gerçi on beşinci yılda köprülerin neredeyse üçte biri çıkarılmış ya da yenilenmesi gerekmişti (Scurria 1998).

Yalnızca bir taraftaki dişlere asılı kantilever köprü daha kötü sonuç verdi: birleştirilmiş karşılaştırmada on yılda %80,3 (Pjetursson 2007), özel bir derlemede %81,8; bu derleme ayrıca dayanak dişlerin %32,6’sında sinir canlılığı kaybı buldu (Pjetursson 2004).

Yapıştırma (Maryland) köprü, komşu dişin arka yüzüne bir kanat yapıştırır; çok az ya da hiç aşındırma gerektirmez, laboratuvar modellerinde ön bölgedeki yapıştırma köprü tutucuları ve porselen laminalar birlikte alındığında diş yapısının yaklaşık %3–30’u (Edelhoff 2002). Bedeli ayrılmadır: beş yıl içinde %15 ve on yılda %82,9 hayatta kalma (Thoma 2017). Tasarım konusunda kanıtlar çelişir. Bir derleme tek kanatlı köprülerin iki kanatlılardan daha iyi sonuç verdiğini bulurken (Thoma 2017), bir diğeri fark bulmadı (Alraheam 2019). Tek kanatlı zirkonyum köprülerle uzun deneyimi olan bir Alman grubu on yılda %98,2 hayatta kalma bildiriyor (ortalama gözlem süresi yaklaşık 7,7 yıl), ayrılan köprüler yeniden yapıştırıldı (Kern 2017); ancak bunlar yöntemi kullanan grubun tek merkezli serileridir. Bir derleme ön bölge köprülerinin arka bölgekilerden daha iyi hayatta kaldığını buldu (Thoma 2017); daha eski bir derleme ise ön bölgede daha az ayrılmaya doğru yalnızca anlamlı olmayan bir eğilim buldu (Pjetursson 2008).

Hareketli parsiyel protez: makul hayatta kalma, sürekli bakım

46 çalışmanın 2025 tarihli bir meta-analizi, kroşe tutuculu protezlerde beş yıllık hayatta kalmayı %95,1, teleskopik kronla tutulanlarda %91,7 buldu. Tutucu dişler beş yıl sonra daha sık çekildi (OR 1,99), canlılığını yitirmiş dişler en sık; ancak periodontal ölçümler az değişti (Drummond 2025). “Hayatta kalma” tanımı her şeyi değiştirir: 886 protezlik bir Hollanda kohortunda, bir dayanağın yeniden tedavisi başarısızlık sayılırsa beş yılda geleneksel tasarımlı olanların yalnızca %40’ı, başarısızlık protezin değiştirilmesi ya da kullanılmaması anlamına gelirse %75’i hayatta kaldı (Vermeulen 1996). Protezler bakım ister. Plak ve diş eti iltihabını açıkça artırır, kök çürüğü riski daha yüksek görünür ve düzenli kontroller şarttır (Preshaw 2011).

Yaşam kalitesinde protezler şaşırtır. 14 Alman protez kliniğinde yapılan randomize bir çalışmada, bir çenede tüm büyük azıları eksik, 35 yaş ve üstü hastalara ya ikinci küçük azıda biten kısaltılmış bir diş kemeri ya da hassas bağlantılı bir parsiyel protez verildi. İki grup da OHIP-49 anketinde yaklaşık 20 puan düzeldi ve on yıl boyunca fark −0,6 puandı (%95 GA −7,1 ile 5,9) (Reissmann 2019; Schierz 2021). Bu çalışma tek diş boşluklarını değil, büyük azı kaybını kapsar. 30–50 yaşlarında kısmi dişsiz 200 hastayla yapılan randomize olmayan bir çalışma, her tedavinin yaşam kalitesini artırdığını, en küçük kazancın hareketli protezlerde olduğunu buldu (Swelem 2014). NHS.uk, protezlerin yapımının genellikle birkaç hafta sürdüğünü, diş eti ile çene kemiği değiştikçe gevşeyebileceğini ve hızla yapılan acil (immediate) protezlerin, örneğin çekimlerden sonra, bir yıla kadar sonra sık sık ayarlama ya da yenileme gerektirdiğini yazıyor. Seçenekler için hareketli parsiyel protezler sayfamıza bakın.

Boşluğu bırakmak: beklemenin makul olduğu durumlar

Tedavi edilmemiş tek bir arka diş boşluğu olan 111 hastada, ortanca 6,9 yıl izlendiğinde çoğu komşu dişler arasındaki boşluğun en fazla 1 mm’sini kaybetti, karşı diş %99’unda en fazla 1 mm hareket etti ve komşu dişlerin yanındaki kemik kaybı %83’ünde en fazla 1 mm’ydi. Yazarlar acil tedavinin kritik olmayabileceği ve izlemenin gerekli olabileceği sonucuna vardı (Shugars 2000). Bu bir sonuç. Bir diğeri, karşısında diş bulunmayan 155 arka dişin %83’ünün 5,4 mm’ye varan miktarda uzadığını buldu (Craddock 2004); 292 kadınla yapılan 12 yıllık bir çalışmada karşısı olmayan büyük azıların 2 mm veya daha fazla uzama riski neredeyse beş kat yüksekti (%95 GA 1,5–15,3; Lindskog-Stokland 2012). Bizim yorumumuzla iki bulgu rahatsız edici biçimde bir arada duruyor: çoğunda küçük hareket, bazılarında daha büyük.

Boşluğun yeri önemlidir. 35 çalışmalık bir sistematik derlemede (10’u birleştirildi) diş kaybı her yerde daha kötü yaşam kalitesiyle ilişkiliydi; beş çalışmanın dördü ön diş kaybında arka diş kaybından daha büyük etki buldu ve birleştirilmiş bir tahmin, telafi edilmemiş en az bir ön diş boşluğunda günlük yaşama etkinin yaklaşık 1,8 kat daha olası olduğunu gösterdi, ancak iki çalışmadan gelen bu tahmin kesin değildi (%95 GA 0,68–4,87; Gerritsen 2010). Çiğneme, hangi dişlerin kaldığına bağlıdır. Ön dişleri sağlam kişilerle yapılan Tanzanya anketinde, kemeri küçük azıları ve en az bir büyük azı çiftini koruyanların %95–97’sinin çiğneme şikâyeti yoktu; en fazla iki çift kapanan küçük azısı olanların %95–98’inin vardı (Sarita 2003). Kayma ve kapanış çöküşü, Avrupa kılavuzunda evre IV (ileri) diş eti hastalığının sonuçları olarak tanımlanır (Herrera 2022); bu ayrı bir durumdur.

Peki ya kemik? İnsan üzerinde yapılan 20 çalışmanın derlemesinde, çekimden sonraki altı ayda kemik kreti ortalama 3,79 mm genişlik kaybetti; en hızlı değişim ilk üç ila altı ayda oldu (Tan 2012). Hemen yerleştirilen implant, 18 hastalık küçük bir çalışmada bunu durdurmadı: dış kemik duvarı dört ay içinde yine de çekildi (Botticelli 2004). Bir Cochrane derlemesi, soketin ksenogreft kemik ikamesiyle doldurulmasının, yalnızca çekime kıyasla kret genişliği kaybını yaklaşık 1,2 mm azalttığını, kesinliğin çok düşük olduğunu ve sonraki kemik grefti gereksiniminde ya da implant başarısızlığında net bir fark bulunmadığını buldu (Atieh 2021). 1998 tarihli bir derleme makalesi, implant destekli sabit protezin artık alveol kemiğini korumanın “en iyi yolu gibi göründüğü” sonucuna vardı (Wyatt 1998); ancak bunu doğrulayan, implant, köprü ya da protezi boşluğu bırakmakla karşılaştıran kontrollü bir insan çalışması bulamadık.

Hangi seçenek hangi duruma uyar

Tablo, doğruladığımız bulguları sık görülen durumlara bağlıyor. Bir öneri değil, kanıtların haritasıdır ve diş hekiminizin muayenesi önce gelir.

Görüntüleme değerlendirmenin parçasıdır. Amerikan Ağız ve Çene-Yüz Radyolojisi Akademisi implant bölgeleri için kesit görüntülemeyi önerir (Tyndall 2012); ancak 2017 tarihli anlatı niteliğinde bir derleme, ameliyat öncesi CBCT kullanıldığında daha az cerrahi komplikasyon ya da daha yüksek hayatta kalma gösteren veri bulmadı (Bornstein 2017). CBCT açıklamamız taramanın ne gösterdiğini anlatır. Birkaç dişten fazlası eksikse tam kemer seçeneklerinin karşılaştırmasına bakın.

Diş sıkma ve gıcırdatma ve diş işlemleri yazımız gıcırdatmaya ilişkin kanıtları daha ayrıntılı ele alır.

Süre, randevular ve maliyet çalışmaları ne diyor

Zamanlama protokole bağlıdır. Uzlaşı tanımlarında “hemen” yerleştirme çekim günü, “erken” yerleştirme yumuşak doku için 4–8 hafta ya da kemiğin kısmen iyileşmesi için 12–16 hafta bekleme, “geç” yerleştirme ise altı aydan uzun süre sonrası demektir; yükleme hemen bir hafta içinde, erken iki aya kadar, geleneksel ise sonrasında yapılır (Morton 2018). Bir Cochrane derlemesi yükleme zamanları arasında klinik olarak önemli bir fark için ikna edici kanıt bulmadı (Esposito 2013). Uzlaşı, yerleştirmenin dişin çekilmesinden önce planlanmasını ve hemen yerleştirme ile hemen yüklemenin deneyimli hekimlere ve uygun koşullara bırakılmasını söyler.

Hasta bilgilendirmesi olan, kanıt sayılmayan İngiliz hastane broşürleri tipik adımları anlatır. Erken yerleştirmeli bir implantta diş yaklaşık 6–10 hafta önce çekilir, ameliyat lokal anestezi altında yaklaşık 90 dakika sürer, implant kullanılmadan önce genellikle 2–6 ay iyileşir (Leeds Dental Institute). Başka bir hastanenin broşürüne göre kemik grefti tüm tedaviyi 4 ila 6 ay uzatabilir (University Hospitals of North Midlands). Aynı broşür, kron ya da köprü için bir ila iki saatlik bir hazırlık randevusunu ve iki ila üç hafta sonra bir takma randevusunu anlatır (University Hospitals of North Midlands). Seyahat ediyorsanız randevu sayısı önemlidir. Bir İsviçre muayenehane karşılaştırmasında implant tedavisi köprüden daha fazla randevu gerektirdi (8,1’e karşı 4,8), toplam koltuk süresi benzerdi (implantta 4,8, köprüde 5,1 saat) (Brägger 2005). Bu çalışma eskidir ve okuduğumuz hiçbir kaynak yurt dışında tedavi için randevuları karşılaştırmıyor. Randevu planını yazılı isteyin.

Maliyet-etkililik çalışmaları birbiriyle çelişir ve fiyatlar ülkeye ve kliniğe göre değişir; bu yüzden tutar vermiyoruz. 20 yıllık bir simülasyon modeli implantı daha düşük maliyet ve daha yüksek başarıyla baskın strateji olarak adlandırdı (Bouchard 2009); bir Kore karar modeli ise implantı %10,4 daha yüksek hayatta kalma oranıyla daha pahalı buldu (Kim 2014). 26 yayının sistematik derlemesi uzun vadeli ekonomiyi benzer buldu ve sağlıklı komşuları aşındırmamanın implant kronu lehine olduğunu not etti (Scheuber 2012). Bakım ve onarımlar dahil, tüm süreç için yazılı bir teklif isteyin.

İmplant ameliyatından sonraki haftaların nasıl geçtiğini implant iyileşme süreci yazımızda bulabilirsiniz; dönüş uçuşu için diş ameliyatı sonrası uçak yolculuğu yazısına bakın. Yurt dışında tedavi oluyorsanız tedavi sonrası sorun yaşarsanız başvuru yolları bakım sorularını ele alır.

Sık Sorulan Sorular

Eksik bir dişi mutlaka yerine koymak zorunda mıyım?

Her zaman değil. Tek bir arka diş boşluğu tedavi edilmemiş 111 hastanın çalışmasında komşular ortanca yaklaşık yedi yılda çoğunlukla 1 mm ya da daha az hareket etti (Shugars 2000). Ön diş boşlukları beş çalışmanın dördünde günlük yaşamı daha çok etkiledi, birkaç küçük azının eksikliği çiğnemeyi bozar. Karar vermeden önce boşluğu ve kapanışı muayene ettirin.

İmplant mı köprü mü daha uzun dayanır?

On yılda implant kron (%89,4) ve geleneksel köprü (%89,2) birleştirilmiş verilerde benzerdi; implantın kendisi %95,2 oranında hayatta kaldı. Veriler doğrudan karşılaştırmadan değil, ayrı kohortlardan geliyor ve komplikasyonlar farklı.

Köprü komşu dişlere zarar verir mi?

Dişlerin aşındırılmasını gerektirir. Laboratuvar modellerinde tam kron hazırlığı ön dişin kronunun yaklaşık %63–72’sini kaldırdı. Birleştirilmiş verilerde dayanakların %18’inde çürük, %11’inde kanal tedavisi gereksinimi görüldü; yine de dayanakların %5’ten azı on yılda çıkarılmıştı.

İmplant çene kemiğini korur mu?

Bu gösterilmedi. Kemik kreti çekimden sonra altı ay içinde yaklaşık 3,8 mm genişlik kaybetti ve küçük bir çalışmada hemen yerleştirilen implant bunu durdurmadı. İmplant, köprü, protez ve boşluğu bırakmayı kemik açısından karşılaştıran kontrollü bir insan çalışması bulamadık.

Sigara içiyorsam ya da diş eti hastalığım varsa implant olabilir miyim?

Bunlar risk göstergeleridir, kanıtlanmış yasaklar değil. Sigara, implant başına yaklaşık 2,25 kat daha yüksek implant başarısızlığı şansıyla ilişkiliydi, diş eti hastalığı öyküsü daha fazla periimplantitle ilişkiliydi. Diş hekiminiz bunları bireysel olarak tartar, genellikle önce diş eti hastalığı tedavi edildikten sonra.

Yapıştırma köprü ne zaman iyi bir seçenektir?

Komşu dişlerin korunması gerektiğinde, tipik olarak bir ön diş için (bizim yorumumuz). On yıllık hayatta kalma %82,9 idi ve yaklaşık %15’i beş yıl içinde ayrıldı. Tek kanatlı tasarımlar daha iyi sonuç verebilir, ama derlemeler çelişiyor.

Parsiyel protez hâlâ makul bir seçenek mi?

Beş yıllık hayatta kalma birleştirilmiş verilerde %91,7–95,1 idi, ama başarısızlığın nasıl tanımlandığına bağlı olarak bir Hollanda kohortunda %40–75; büyük azı kaybında kısaltılmış kemer ile parsiyel protez eşit yaşam kalitesi kazancı sağladı. Onarım, dolgu yenileme ve kalan dişlerde plak ile kök çürüğüne dikkat bekleyin.

Tedavi ne kadar sürer?

Protokole bağlıdır. İngiliz hastane broşürleri ve NHS.uk implant için çekimden son kron takılmasına kadar aylar, kron ya da köprü için yaklaşık 2–3 hafta arayla iki randevu, protez için birkaç haftalık yapım süresi anlatır. Bu hasta bilgilendirmesidir, çalışma verisi değil.

Kaynaklar

• Abt E, Carr AB, Worthington HV. Interventions for replacing missing teeth: partially absent dentition. Cochrane Database Syst Rev. 2012;(2):CD003814. doi:10.1002/14651858.CD003814.pub2. PMID 22336794. Withdrawn in 2019 as out of date (PMID 31425605).
• Salinas TJ, Eckert SE. In patients requiring single-tooth replacement, what are the outcomes of implant- as compared to tooth-supported restorations? Int J Oral Maxillofac Implants. 2007;22 Suppl:71-95. PMID 18437792.
• Jung RE, Zembic A, Pjetursson BE, Zwahlen M, Thoma DS. Systematic review of the survival rate and the incidence of biological, technical, and aesthetic complications of single crowns on implants reported in longitudinal studies with a mean follow-up of 5 years. Clin Oral Implants Res. 2012;23 Suppl 6:2-21. doi:10.1111/j.1600-0501.2012.02547.x. PMID 23062124.
• Pjetursson BE, Valente NA, Strasding M, Zwahlen M, Liu S, Sailer I. A systematic review of the survival and complication rates of zirconia-ceramic and metal-ceramic single crowns. Clin Oral Implants Res. 2018;29 Suppl 16:199-214. doi:10.1111/clr.13306. PMID 30328190.
• Pjetursson BE, Thoma D, Jung R, Zwahlen M, Zembic A. A systematic review of the survival and complication rates of implant-supported fixed dental prostheses (FDPs) after a mean observation period of at least 5 years. Clin Oral Implants Res. 2012;23 Suppl 6:22-38. doi:10.1111/j.1600-0501.2012.02546.x. PMID 23062125.
• Sailer I, Strasding M, Valente NA, Zwahlen M, Liu S, Pjetursson BE. A systematic review of the survival and complication rates of zirconia-ceramic and metal-ceramic multiple-unit fixed dental prostheses. Clin Oral Implants Res. 2018;29 Suppl 16:184-198. doi:10.1111/clr.13277. PMID 30328185.
• Morton D, Gallucci G, Lin WS, et al. Group 2 ITI Consensus Report: prosthodontics and implant dentistry. Clin Oral Implants Res. 2018;29 Suppl 16:215-223. doi:10.1111/clr.13298. PMID 30328196.
• Pjetursson BE, Brägger U, Lang NP, Zwahlen M. Comparison of survival and complication rates of tooth-supported fixed dental prostheses (FDPs) and implant-supported FDPs and single crowns (SCs). Clin Oral Implants Res. 2007;18 Suppl 3:97-113. doi:10.1111/j.1600-0501.2007.01439.x. PMID 17594374.
• Tan K, Pjetursson BE, Lang NP, Chan ES. A systematic review of the survival and complication rates of fixed partial dentures (FPDs) after an observation period of at least 5 years. Clin Oral Implants Res. 2004;15(6):654-666. doi:10.1111/j.1600-0501.2004.01119.x. PMID 15533126.
• Pjetursson BE, Tan K, Lang NP, Brägger U, Egger M, Zwahlen M. A systematic review of the survival and complication rates of fixed partial dentures (FPDs) after an observation period of at least 5 years. Clin Oral Implants Res. 2004;15(6):667-676. doi:10.1111/j.1600-0501.2004.01120.x. PMID 15533127.
• Goodacre CJ, Bernal G, Rungcharassaeng K, Kan JY. Clinical complications in fixed prosthodontics. J Prosthet Dent. 2003;90(1):31-41. doi:10.1016/s0022-3913(03)00214-2. PMID 12869972.
• Scurria MS, Bader JD, Shugars DA. Meta-analysis of fixed partial denture survival: prostheses and abutments. J Prosthet Dent. 1998;79(4):459-464. doi:10.1016/s0022-3913(98)70162-3. PMID 9576323.
• Burke FJ, Lucarotti PS. Ten year survival of bridges placed in the General Dental Services in England and Wales. J Dent. 2012;40(11):886-895. doi:10.1016/j.jdent.2012.07.002. PMID 22864053.
• Edelhoff D, Sorensen JA. Tooth structure removal associated with various preparation designs for anterior teeth. J Prosthet Dent. 2002;87(5):503-509. doi:10.1067/mpr.2002.124094. PMID 12070513. And for posterior teeth: Int J Periodontics Restorative Dent. 2002;22(3):241-249. PMID 12186346.
• Thoma DS, Sailer I, Ioannidis A, Zwahlen M, Makarov N, Pjetursson BE. A systematic review of the survival and complication rates of resin-bonded fixed dental prostheses after a mean observation period of at least 5 years. Clin Oral Implants Res. 2017;28(11):1421-1432. doi:10.1111/clr.13007. PMID 28191679.
• Pjetursson BE, Tan WC, Tan K, Brägger U, Zwahlen M, Lang NP. A systematic review of the survival and complication rates of resin-bonded bridges after an observation period of at least 5 years. Clin Oral Implants Res. 2008;19(2):131-141. doi:10.1111/j.1600-0501.2007.01527.x. PMID 18070120.
• Alraheam IA, Ngoc CN, Wiesen CA, Donovan TE. Five-year success rate of resin-bonded fixed partial dentures: a systematic review. J Esthet Restor Dent. 2019;31(1):40-50. doi:10.1111/jerd.12431. PMID 30302909.
• Kern M, Passia N, Sasse M, Yazigi C. Ten-year outcome of zirconia ceramic cantilever resin-bonded fixed dental prostheses and the influence of the reasons for missing incisors. J Dent. 2017;65:51-55. doi:10.1016/j.jdent.2017.07.003. PMID 28688950.
• Drummond LB, Bezerra AP, Feldmann A, Gonçalves TMSV. Long-term assessment of the periodontal health of removable partial denture wearers: a systematic review and meta-analysis. J Prosthet Dent. 2025;134(5):1664-1685. doi:10.1016/j.prosdent.2024.06.020. PMID 39043477.
• Vermeulen AH, Keltjens HM, van’t Hof MA, Kayser AF. Ten-year evaluation of removable partial dentures: survival rates based on retreatment, not wearing and replacement. J Prosthet Dent. 1996;76(3):267-272. doi:10.1016/s0022-3913(96)90170-5. PMID 8887799.
• Preshaw PM, Walls AW, Jakubovics NS, Moynihan PJ, Jepson NJ, Loewy Z. Association of removable partial denture use with oral and systemic health. J Dent. 2011;39(11):711-719. doi:10.1016/j.jdent.2011.08.018. PMID 21924317.
• Reissmann DR, Wolfart S, John MT, et al. Impact of shortened dental arch on oral health-related quality of life over a period of 10 years: a randomized controlled trial. J Dent. 2019;80:55-62. doi:10.1016/j.jdent.2018.10.006. PMID 30355509.
• Schierz O, Reissmann DR, Rauch A, et al. Impact of shortened dental arch on oral health-related quality of life. J Evid Based Dent Pract. 2021;21(4):101622. doi:10.1016/j.jebdp.2021.101622. PMID 34922713.
• Swelem AA, Gurevich KG, Fabrikant EG, Hassan MH, Aqou S. Oral health-related quality of life in partially edentulous patients treated with removable, fixed, fixed-removable, and implant-supported prostheses. Int J Prosthodont. 2014;27(4):338-347. doi:10.11607/ijp.3692. PMID 25010877.
• NHS.uk. Dentures (false teeth). Page reviewed 19 March 2025. nhs.uk, accessed 17 October 2026.
• Shugars DA, Bader JD, Phillips SW, White BA, Brantley CF. The consequences of not replacing a missing posterior tooth. J Am Dent Assoc. 2000;131(9):1317-1323. doi:10.14219/jada.archive.2000.0385. PMID 10986832.
• Craddock HL, Youngson CC. A study of the incidence of overeruption and occlusal interferences in unopposed posterior teeth. Br Dent J. 2004;196(6):341-348. doi:10.1038/sj.bdj.4811082. PMID 15044991.
• Lindskog-Stokland B, Hansen K, Tomasi C, Hakeberg M, Wennström JL. Changes in molar position associated with missing opposed and/or adjacent tooth: a 12-year study in women. J Oral Rehabil. 2012;39(2):136-143. doi:10.1111/j.1365-2842.2011.02252.x. PMID 21902708.
• Gerritsen AE, Allen PF, Witter DJ, Bronkhorst EM, Creugers NH. Tooth loss and oral health-related quality of life: a systematic review and meta-analysis. Health Qual Life Outcomes. 2010;8:126. doi:10.1186/1477-7525-8-126. PMID 21050499.
• Sarita PT, Witter DJ, Kreulen CM, Van’t Hof MA, Creugers NH. Chewing ability of subjects with shortened dental arches. Community Dent Oral Epidemiol. 2003;31(5):328-334. doi:10.1034/j.1600-0528.2003.t01-1-00011.x. PMID 14667003.
• Herrera D, Sanz M, Kebschull M, et al. Treatment of stage IV periodontitis: the EFP S3 level clinical practice guideline. J Clin Periodontol. 2022;49 Suppl 24:4-71. doi:10.1111/jcpe.13639. PMID 35688447.
• Tan WL, Wong TL, Wong MC, Lang NP. A systematic review of post-extractional alveolar hard and soft tissue dimensional changes in humans. Clin Oral Implants Res. 2012;23 Suppl 5:1-21. doi:10.1111/j.1600-0501.2011.02375.x. PMID 22211303.
• Botticelli D, Berglundh T, Lindhe J. Hard-tissue alterations following immediate implant placement in extraction sites. J Clin Periodontol. 2004;31(10):820-828. doi:10.1111/j.1600-051X.2004.00565.x. PMID 15367183.
• Atieh MA, Alsabeeha NH, Payne AG, Ali S, Faggion CMJ, Esposito M. Interventions for replacing missing teeth: alveolar ridge preservation techniques for dental implant site development. Cochrane Database Syst Rev. 2021;4(4):CD010176. doi:10.1002/14651858.CD010176.pub3. PMID 33899930.
• Wyatt CC. The effect of prosthodontic treatment on alveolar bone loss: a review of the literature. J Prosthet Dent. 1998;80(3):362-366. doi:10.1016/s0022-3913(98)70138-6. PMID 9760370.
• Galarraga-Vinueza ME, Pagni S, Finkelman M, Schoenbaum T, Chambrone L. Prevalence, incidence, systemic, behavioral, and patient-related risk factors and indicators for peri-implant diseases: an AO/AAP systematic review and meta-analysis. J Periodontol. 2025;96(6):587-633. doi:10.1002/JPER.24-0154. PMID 40489307.
• Herrera D, Berglundh T, Schwarz F, et al. Prevention and treatment of peri-implant diseases: the EFP S3 level clinical practice guideline. J Clin Periodontol. 2023;50 Suppl 26:4-76. doi:10.1111/jcpe.13823. PMID 37271498.
• Chen HH, Lin GH, Kao RT, Yeh YT. Survival rate of teeth adjacent and nonadjacent to dental implants: a retrospective cohort study. J Periodontol. 2024;95(10):942-948. doi:10.1002/JPER.23-0739. PMID 38742582.
• Halstenbach T, Auer DL, Scholz KJ, Cieplik F, Würflein E, Semper-Hogg W. Influence of dental implants on adjacent tooth survival and bone loss: a matched retrospective radiographic analysis. J Dent. 2026;169:106654. doi:10.1016/j.jdent.2026.106654. PMID 41887498.
• Serroni M, Borgnakke WS, Romano L, et al. History of periodontitis as a risk factor for implant failure and incidence of peri-implantitis: a systematic review, meta-analysis, and trial sequential analysis of prospective cohort studies. Clin Implant Dent Relat Res. 2024;26(3):482-508. doi:10.1111/cid.13330. PMID 38720611.
• Ramanauskaite A, Baseviciene N, Wang HL, Tözüm TF. Effect of history of periodontitis on implant success: meta-analysis and systematic review. Implant Dent. 2014;23(6):687-696. doi:10.1097/ID.0000000000000156. PMID 25343317.
• Strietzel FP, Reichart PA, Kale A, Kulkarni M, Wegner B, Küchler I. Smoking interferes with the prognosis of dental implant treatment: a systematic review and meta-analysis. J Clin Periodontol. 2007;34(6):523-544. doi:10.1111/j.1600-051X.2007.01083.x. PMID 17509093.
• Wagner J, Spille JH, Wiltfang J, Naujokat H. Systematic review on diabetes mellitus and dental implants: an update. Int J Implant Dent. 2022;8(1):1. doi:10.1186/s40729-021-00399-8. PMID 34978649.
• Zhou Y, Gao J, Luo L, Wang Y. Does bruxism contribute to dental implant failure? A systematic review and meta-analysis. Clin Implant Dent Relat Res. 2016;18(2):410-420. doi:10.1111/cid.12300. PMID 25726844.
• Häggman-Henrikson B, Ali D, Aljamal M, Chrcanovic BR. Bruxism and dental implants: a systematic review and meta-analysis. J Oral Rehabil. 2024;51(1):202-217. doi:10.1111/joor.13567. PMID 37589382.
• Manfredini D, Poggio CE, Lobbezoo F. Is bruxism a risk factor for dental implants? A systematic review of the literature. Clin Implant Dent Relat Res. 2014;16(3):460-469. doi:10.1111/cid.12015. PMID 23151302.
• Esposito M, Grusovin MG, Felice P, Karatzopoulos G, Worthington HV, Coulthard P. Interventions for replacing missing teeth: horizontal and vertical bone augmentation techniques for dental implant treatment. Cochrane Database Syst Rev. 2009;(4):CD003607. doi:10.1002/14651858.CD003607.pub4. PMID 19821311.
• Fouad AF, Abbott PV, Tsilingaridis G, et al. International Association of Dental Traumatology guidelines for the management of traumatic dental injuries: 2. Avulsion of permanent teeth. Dent Traumatol. 2020;36(4):331-342. doi:10.1111/edt.12573. PMID 32460393.
• Srinivasan M, Meyer S, Mombelli A, Müller F. Dental implants in the elderly population: a systematic review and meta-analysis. Clin Oral Implants Res. 2017;28(8):920-930. doi:10.1111/clr.12898. PMID 27273468.
• Howe MS, Keys W, Richards D. Long-term (10-year) dental implant survival: a systematic review and sensitivity meta-analysis. J Dent. 2019;84:9-21. doi:10.1016/j.jdent.2019.03.008. PMID 30904559.
• Tyndall DA, Price JB, Tetradis S, Ganz SD, Hildebolt C, Scarfe WC. Position statement of the American Academy of Oral and Maxillofacial Radiology on selection criteria for the use of radiology in dental implantology with emphasis on cone beam computed tomography. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol. 2012;113(6):817-826. doi:10.1016/j.oooo.2012.03.005. PMID 22668710.
• Bornstein MM, Horner K, Jacobs R. Use of cone beam computed tomography in implant dentistry: current concepts, indications and limitations for clinical practice and research. Periodontol 2000. 2017;73(1):51-72. doi:10.1111/prd.12161. PMID 28000270.
• Esposito M, Grusovin MG, Maghaireh H, Worthington HV. Interventions for replacing missing teeth: different times for loading dental implants. Cochrane Database Syst Rev. 2013;(3):CD003878. doi:10.1002/14651858.CD003878.pub5. PMID 23543525.
• Leeds Teaching Hospitals NHS Trust, Leeds Dental Institute. Bridges: information for patients (LN002350; page reviewed 31 July 2025) and Dental implants: information for patients (LN001941; page reviewed 4 June 2025). leedsth.nhs.uk.
• University Hospitals of North Midlands NHS Trust, Restorative Department. Dental implants and Crowns and bridges: patient information leaflets (both reapproved October 2025). uhnm.nhs.uk, accessed 17 October 2026.
• Brägger U, Krenander P, Lang NP. Economic aspects of single-tooth replacement. Clin Oral Implants Res. 2005;16(3):335-341. doi:10.1111/j.1600-0501.2005.01112.x. PMID 15877754.
• Bouchard P, Renouard F, Bourgeois D, Fromentin O, Jeanneret MH, Beresniak A. Cost-effectiveness modeling of dental implant vs. bridge. Clin Oral Implants Res. 2009;20(6):583-587. doi:10.1111/j.1600-0501.2008.01702.x. PMID 19530315.
• Kim Y, Park JY, Park SY, et al. Economic evaluation of single-tooth replacement: dental implant versus fixed partial denture. Int J Oral Maxillofac Implants. 2014;29(3):600-607. doi:10.11607/jomi.3413. PMID 24818198.
• Scheuber S, Hicklin S, Brägger U. Implants versus short-span fixed bridges: survival, complications, patients’ benefits. A systematic review on economic aspects. Clin Oral Implants Res. 2012;23 Suppl 6:50-62. doi:10.1111/j.1600-0501.2012.02543.x. PMID 23062127.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve bireysel bir diş muayenesinin ya da tedavi eden diş hekiminizin tavsiyesinin yerini tutmaz. Rakamlar, farklı çalışma ve popülasyonlardan, ağırlıklı olarak Avrupa, ABD ve Asya’dan gelen birleştirilmiş tahminlerdir ve birçoğu uzman merkezlerden gelir; herhangi bir hasta ya da klinik için sonucun garantisi değildir.