Periodontitisin Evreleri: Evre I–IV ve Derece A–C Ne Anlama Gelir?

You are here:

Periodontitisin Evreleri: Evre I–IV ve Derece A–C Ne Anlama Gelir?

Curettage dental treatment procedure photo

Periodontitisin Evreleri: Evre I–IV ve Derece A–C Ne Anlama Gelir?

Stom Dental Centre ekibiyle tanışın

“Generalize (yaygın) periodontitis, evre III, derece B.” Böyle bir tanı, yazan diş hekimi için kesin, anlattığı kişi için ise kapalıdır. Tanı, Amerikan Periodontoloji Akademisi ile Avrupa Periodontoloji Federasyonu’nun Kasım 2017’de Chicago’daki bir çalıştayda üzerinde anlaştığı ve Haziran 2018’de yayımlanan sınıflamadan gelir; bu yüzden iki yılı da görürsünüz.

Sistem iki yanıt verir. Evre, I’den IV’e, hasarın ne kadar olduğunu ve tedavinin ne kadar zor olacağını söyler. Derece, A’dan C’ye, hastalığın bugüne kadar ne hızla ilerlediğini ve ilerlemeyi sürdürme olasılığını söyler. Bu yazı ikisinin de ölçütlerini tam olarak veriyor, tanının nasıl konduğunu gösteriyor ve evre ile derecenin tedavi ve dişlerinizi korumak açısından ne anlama geldiğini açıklıyor. Yapamayacağı tek şey sizi evrelemektir. Sınıflama belirtilere değil, sondayla yapılan ölçümlere ve röntgenlere dayanır; tek bir evre, bir hekim tarafından ağzın bütünü için verilir.

Öne Çıkanlar: Periodontitiste Evre ve Derece

  • İki parça. Evre (I–IV) şiddeti ve karmaşıklığı tanımlar. Derece (A–C) ilerleme hızını ve daha fazla kayıp riskini tanımlar.
  • Evreyi en çok etkilenen diş belirler. Dişler arasında 1–2 mm ataşman kaybı evre I, 3–4 mm evre II, 5 mm veya daha fazlası evre III veya IV’tür.
  • Evre III ve IV’te ataşman ve kemik kaybı aynıdır. Onları ayıran, diş kaybı (4 dişe kadar veya 5 ve üzeri) ile sallanan, yer değiştiren dişler veya çöken kapanış gibi komplikasyonlardır.
  • Sigara ve diyabet dereceyi değiştirir. Günde on veya daha fazla sigara ya da diyabetli bir kişide %7,0 veya üzeri HbA1c, derece C demektir.
  • Evre tedaviden sonra düşmez; derece iki yönde de değişebilir. Başarılı tedavi periodontitisi stabil hâle getirir. Hastayı, hastalığı hiç geçirmemiş biri yapmaz.
  • Destekleyici bakım 4. basamaktır ve bitmez. Beş yıl veya daha uzun süre destekleyici bakımdaki hastaları izleyen çalışmalarda ortalama kayıp, hasta başına on yılda yaklaşık bir dişti ve hastaların çoğu hiç diş kaybetmedi.

Evrelerden Önce: Sağlık, Gingivitis, Periodontitis

Sınıflama, ilk kez, sağlığın tanımıyla başlar (Dietrich 2019). Ölçülen bölgelerin %10’undan azı hafif sondalamada kanıyorsa ve destek doku kaybı yoksa diş eti klinik olarak sağlıklı sayılır. Gingivitis, bölgelerin %10’unda veya daha fazlasında kanama olması, ama henüz destek kaybı olmamasıdır: bölgelerin %10–30’u kanıyorsa lokalize, %30’un üzerindeyse generalize, yani yaygın (Sanz 2020, çalıştayın özeti olarak).

Gingivitis diş etiyle sınırlı bir iltihaptır ve bakteri tabakası uzaklaştırıldığında geri döner (Murakami 2018). Periodontitis, dişin tutunmasının kaybedildiği yerde başlar. Komşu olmayan en az iki dişte dişler arası ataşman kaybı ölçülebiliyorsa ya da en az iki dişte yanak veya dil tarafında 3 mm veya daha fazla ataşman kaybı, 3 mm’den derin ceplerle birlikte görülüyorsa ve kaybı kök kırığı veya yaralanmaya bağlı diş eti çekilmesi gibi başka bir şey açıklamıyorsa, hasta periodontitis olgusu sayılır (EFP rehber notları, 2019).

Gingivitis her zaman periodontitise dönüşür mü? Hayır. Diş hekimi bakımı almayan ve dişlerini temizlemeyen, 1970’ten 1985’e kadar izlenen Sri Lankalı çay işçilerinden oluşan bir grupta (başlangıçta 480 erkek, son muayenede 161) yaklaşık %11’i gingivitisin ötesine hiç geçmedi, yaklaşık %81’i orta hızda, yaklaşık %8’i hızlı ilerledi (Löe 1986). Ancak iltihaplı diş eti başlıca uyarıdır. Düzenli diş hekimi bakımı alan 565 Norveçli erkekle yapılan 26 yıllık bir çalışmada, diş eti sürekli iltihapsız olan dişlerin %99,5’i yaklaşık 50 yıllık diş yaşında hâlâ yerindeydi; diş eti her muayenede kanayan az sayıdaki dişte (103) bu oran %63,4’tü (Schätzle 2004; Lang 2009).

Hastalık çoğunlukla ağrı yapmaz. Britanya Periodontoloji Derneği hasta broşüründe ona sessiz hastalık adını verir ve insanların yine de fark ettiği işaretleri sayar: fırçalarken veya yemek yerken kanama, kızarık ve şiş diş etleri, ağız kokusu, dişler arasında açılan boşluklar, sallanan veya yer değiştiren dişler, çekilen diş etleri. Belirtileri ve nedenleri gingivitis ve periodontitis yazımız ayrıntılı anlatıyor.

Tanı Nasıl Konur?

Avrupa kılavuzu yeni bir hasta için dört adım tanımlar: periodontitisten şüphelenmek, doğrulamak, evrelemek, derecelendirmek (Sanz 2020).

Temel alet, milimetre işaretli ince bir sondadır. Her dişin çevresinde altı noktada iki şeyi ölçer. Sondalama derinliği, diş eti kenarından cebin tabanına kadar olan mesafedir. Klinik ataşman kaybı dişteki sabit bir noktadan, kuron ile kök arasındaki sınırdan ölçülür; bu yüzden diş etinin çekildiği yerlerde kaybedilen desteği de kaydeder. Diş hekimi hangi bölgelerin kanadığını not eder. Röntgenler, kök uzunluğuna oranla ne kadar kemik kaldığını gösterir. Avrupa Periodontoloji Federasyonu’nun hasta sayfasına göre basit olgularda iki küçük film yeterlidir; yaygın olgularda 14 ek filme kadar veya panoramik bir film gerekebilir.

Alt ön dişlerin dil tarafından çekilmiş iki fotoğrafı; alttaki fotoğrafta dişlerde kahverengi birikintiler var, üsttekinde yok
Alt ön dişlerin içten görünümü: kahverengi birikintilerle (altta) ve birikintisiz (üstte). Bu tür sert birikintiler tedavinin ilk basamaklarında temizlenir; evrenin kendisi sonda ve röntgenle belirlenir.

Birçok hasta önce bir evreyle değil, bir tarama puanıyla karşılaşır. Birleşik Krallık’ta bu, ağzı altı bölüme ayıran ve her bölümde en kötü puanı kaydeden Temel Periodontal Muayene’dir (BPE).

BPE koduSondanın bulduğuArdından ne yapılır (Britanya Periodontoloji Derneği, 2019)
03,5 mm’den sığ cepler, kanama yok, diş taşı veya taşkın dolgu kenarı yokPeriodontal tedavi gerekmez; bir sonraki rutin muayenede yeniden tarama
13,5 mm’den sığ cepler, sondalamada kanamaAğız hijyeni eğitimi; bir sonraki rutin muayenede yeniden tarama
23,5 mm’den sığ cepler, diş taşı veya taşkın dolgu kenarlarıAğız hijyeni eğitimi, diş taşının ve taşkın kenarların giderilmesi; bir sonraki rutin muayenede yeniden tarama
3Sondalama derinliği 3,5–5,5 mmBaşlangıç tedavisi, ardından o bölümde altı noktalı tam ölçüm
4Sondalama derinliği 5,5 mm’den fazlaTüm dişlerde altı noktalı tam ölçüm
*Bir azı dişinin kökleri arasındaki bölge etkilenmişKoda ek olarak kaydedilir

Dernek, BPE’nin yalnızca tarama için olduğunu ve tanı için kullanılmaması gerektiğini açıkça belirtir. Almanya’da benzer bir indeks olan PSI kullanılır; altı bölüm için 0’dan 4’e kodlar verilir, yasal sağlık sigortası kapsamındaki kişiler iki yılda bir bu taramadan yararlanma hakkına sahiptir ve şüpheli sonucun ardından tam klinik ve radyografik muayene yapılır (DG PARO). Dolayısıyla 3 veya 4 tarama kodu, daha ayrıntılı bir muayene için nedendir. Bir evre değildir.

Dört Evre: Kesin Ölçütler

Tablo, Amerikan Periodontoloji Akademisi’nin özet sayfasındaki ölçütleri sade bir dille verir; ölçütler Tonetti, Greenwell ve Kornman’ın çerçeve makalesinden (2018) gelir.

ÖlçütEvre IEvre IIEvre IIIEvre IV
Dişler arası ataşman kaybı, en kötü bölgede1–2 mm3–4 mm5 mm veya daha fazla5 mm veya daha fazla
Röntgende kemik kaybıKökün kurona en yakın üçte biri, %15’in altındaKökün kurona en yakın üçte biri, %15–33Kökün orta üçte birine veya ötesine uzanırKökün orta üçte birine veya ötesine uzanır
Periodontitis nedeniyle kaybedilen dişlerYokYok4 veya daha az5 veya daha fazla
Yerel karmaşıklıkSondalama derinliği en fazla 4 mm; çoğunlukla düz (yatay) kemik kaybıSondalama derinliği en fazla 5 mm; çoğunlukla düz kemik kaybı6 mm veya daha fazla sondalama derinliği; 3 mm veya daha fazla dikey kemik kaybı; azı dişlerinde kökler arası bölgenin belirgin biçimde etkilenmesi (sınıf II veya III); orta düzeyde kret defektleriEk olarak: çiğneme sorunları, sallanan dişler (mobilite derecesi 2 veya üzeri), ağır kret defektleri, kapanışın çökmesi, dişlerin yer değiştirmesi veya yelpazelenmesi ya da 20’den az kalan diş (10 karşılıklı çift) nedeniyle karmaşık rehabilitasyon gereksinimi

Avrupa Periodontoloji Federasyonu evrelere ad verir: başlangıç (I), orta (II), ek diş kaybı olasılığı taşıyan ağır (III) ve kapsamlı diş kaybıyla birlikte tüm dişlerin kaybı olasılığı taşıyan ileri (IV).

Tablonun nasıl kullanıldığını beş kural açıklar.

  1. Önce ataşman kaybına bakılır. Ölçülmemişse röntgendeki kemik kaybı kullanılır. Periodontitise bağlı diş kaybı evreyi değiştirebilir.
  2. En kötü diş belirler. Hasta başına tek bir evre verilir; ölçü, en çok etkilenen diştir.
  3. Karmaşıklık evreyi yalnızca yükseltebilir. Genellikle tek bir karmaşıklık etkeni yeter. Kökler arası bölgenin belirgin biçimde etkilenmesi (sınıf II veya III), ataşman kaybı ne olursa olsun olguyu evre III veya IV’e taşır.
  4. Evre III ile IV esas olarak karmaşıklıkta ayrılır. Kılavuzun örneği: çok sallanan dişler veya arka bölgede çökmüş kapanış evre IV’e işaret eder.
  5. Yaygınlık bir sözcük olarak eklenir. “Lokalize”, dişlerin %30’undan azının etkilendiği anlamına gelir; “generalize” ise %30 veya daha fazlası demektir; üçüncü bir tablo esas olarak azı dişlerini ve kesici dişleri tutar.
Alt ön dişlerin ve diş etlerinin iki yakın çekim fotoğrafı; alttaki fotoğrafta dişlerde diş eti kenarı boyunca koyu birikintiler var
İki yakın çekimde alt ön dişler ve diş etleri; alttakinde diş eti kenarı boyunca koyu birikintiler görülüyor. Bir fotoğrafın gösteremeyeceği şey, evrenin dayandığı, diş etinin altındaki ataşman kaybıdır.

Sistemin yazarları sınırlarını kabul eder. Evre I veya II’yi evre III veya IV’ten ayırmak görece kolay olarak tanımlanır; daha ince ayrımlar ise deneyimli bir hekimin dikkatli değerlendirmesini gerektirir ve sonda ölçümlerindeki hata, erken olguların bir bölümünün yanlış sınıflanmasını kaçınılmaz kılar (Kornman 2020; EFP rehber notları).

Evre I için bir not. 2018 sınıflamasını uygulayan Altıncı Alman Ağız Sağlığı Çalışması’nda 35–44 yaş arası yetişkinlerin %31,6’sı evre I’de çıktı. Yazarlar evre I’i, gingivitis ile periodontitis arasında, büyük olasılıkla koruyucu önlemlerle yönetilebilecek bir geçiş dönemi olarak yorumluyor (Eickholz 2025a).

Üç Derece: Ne Kadar Hızlı ve Hangi Riskle

ÖlçütDerece A (yavaş)Derece B (orta)Derece C (hızlı)
Doğrudan kanıt: 5 yılda kemikte veya ataşmanda değişimKayıp yok2 mm’den az2 mm veya daha fazla
Dolaylı kanıt: kemik kaybı yüzdesinin yaşa bölümü0,25’in altında0,25 ile 1,0 arası1,0’ın üzerinde
Dolaylı kanıt: olgunun görünümüAz yıkımla birlikte yoğun birikintiBirikintilerle orantılı yıkımBirikintilerin açıklayacağından fazla yıkım; hızlı ilerlemeyi veya erken başlangıcı düşündüren tablolar
Değiştirici: sigaraSigara içmiyorGünde 10’dan az sigaraGünde 10 veya daha fazla sigara
Değiştirici: diyabetDiyabet yokHbA1c %7,0’ın altındaHbA1c %7,0 veya üzeri

Hekim önce derece B’yi varsayar ve A’ya veya C’ye geçmek için belirli kanıt arar. İyi kalitede eski röntgenler gibi doğrudan kanıt, varsa önceliklidir. Yoksa kısa yol, kemik kaybının yaşa oranıdır. Hesabı göstermek için kendi iki örneğimiz: 60 yaşında en kötü dişte %30 kemik kaybı 30 ÷ 60 = 0,5 verir, derece B; 40 yaşında %50 kemik kaybı 1,25 verir, derece C.

Derece ilerlemeye göre belirlendikten sonra risk etkenleri onu yükseltebilir. Rehber notları, derece B varsayılan evre II’deki bir hastanın, iyi kontrol edilmeyen tip 2 diyabet nedeniyle derece C’ye alındığı örneği verir.

Bir Tanı Nasıl Okunur?

“Generalize periodontitis, evre III, derece C” üç şey söyler. Generalize: dişlerin %30’u veya daha fazlası etkilenmiştir. Evre III: kural olarak en kötü dişte 5 mm veya daha fazla ataşman kaybı ya da 6 mm veya daha derin cepler gibi bir komplikasyon vardır ve evre IV’ün özelliklerinden hiçbiri yoktur. Derece C: hastalık kişinin yaşına göre hızlı ilerlemiştir veya kişi günde on veya daha fazla sigara içmektedir ya da HbA1c değeri %7,0 veya üzeri olan diyabeti vardır.

Evre Tedaviden Sonra Geriler mi?

Hayır. Kılavuza göre tedavi, evreyi yükselten karmaşıklık etkenini ortadan kaldırsa bile evre daha düşük bir evreye inmez, çünkü baştaki etken destekleyici bakım sırasında göz önünde tutulmalıdır. Durum kötüleşirse evre yükselebilir; derece ise ilerleme ve risk etkenleri yeniden değerlendirildikçe iki yönde de değişebilir (Kornman 2020).

Başarılı tedaviden sonra değişen, üçüncü bir tanımlamadır: stabil. Bölgelerin %10’undan azı kanıyorsa, cepler 4 mm veya daha sığsa ve 4 mm’lik hiçbir cep kanamıyorsa tedavi edilmiş hasta stabildir. Kanamaya devam eden 4 mm veya daha derin cepler büyük olasılıkla stabil değildir ve ek tedavi gerektirir (Sanz 2020).

Stabil olmak, iyileşmiş olmak demek değildir. Çalıştayın uzlaşısına göre tedavi edilmiş ve stabil hasta, tekrarlama açısından artmış risk altında kalır ve yakından izlenmelidir (Chapple 2018). Britanya Periodontoloji Derneği tedavinin sınırlarını açıkça söyler: genel olarak tedavi, dişlerin kaybettiği desteği geri getiremez. Avrupa federasyonu diğer yarısını ekler: hastalığın ilerlemesini tümüyle durdurmak çoğunlukla mümkündür.

Evreye Göre Tedavi: Dört Basamak

Evre I–III için Avrupa kılavuzu tedaviyi basamaklara ayırır. Evre ne olursa olsun herkes 1. basamakla başlar; hastanın ne kadar ileri gitmesi gerektiği yanıta bağlıdır (Sanz 2020).

BasamakNe yapılırKimler için
1Temizlik eğitimi, diş eti üstündeki birikintilerin profesyonel olarak temizlenmesi, risk etkenleri üzerinde çalışma (sigarayı bırakma, diyabet kontrolü)Tüm periodontitis hastaları
2Diş eti altındaki kök yüzeylerinin el aletleri veya ultrasonik aletlerle temizlenmesiTüm hastalar; cep veya destek kaybı olan dişlerde
3Diş eti altı temizliğin tekrarı veya cerrahiYalnızca yanıt vermeyen bölgeler
4Düzenli aralıklarla destekleyici bakımTedavi edilmiş tüm hastalar
  1. basamak, birçok kişinin derin temizlik olarak bildiği işlemdir. Kılavuzun bu konudaki kanıtı: altı ila sekiz ay sonra cepler ortalama 1,7 mm sığlaştı, ceplerin %74’ü kapandı ve kanama %63 azaldı; 6 mm’den derin cepler 2,6 mm sığlaştı. Tedavi edilmeyen grupla karşılaştıran çalışmalar bulunmadığı için bunlar prospektif çalışmalardan elde edilen öncesi-sonrası rakamlarıdır; kılavuz, araştırma ortamındaki sonuçların günlük uygulamaya ne ölçüde taşınabileceğinin belirsiz olduğunu not eder. İşlemleri profesyonel diş taşı temizliği ve küretaj sayfalarımız anlatıyor.

Ardından yeniden değerlendirme gelir. Hedefler: kanayan 4 mm’den derin cep kalmaması ve 6 mm veya daha derin cep kalmaması; kılavuz, ağır evre III’te bu hedeflere her dişte ulaşılamayabileceğini ekler. Yeniden değerlendirme için hafta sayısı vermez. Amerikan Diş Hekimleri Birliği, dokuların tam etkiyi göstermesi için yaklaşık dört haftadan söz eder; Britanya derneğinin İngiltere’deki NHS diş hekimliği için hazırladığı tedavi yolu yeniden muayeneyi üç ay sonrasına planlar.

  1. basamak, geriye ne kaldığına bağlıdır. Kalan 4–5 mm’lik cepler için kılavuz temizliğin tekrarlanmasını önerir. (Kılavuz iki güç düzeyi kullanır: “tavsiye eder” güçlü, “önerir” daha zayıf bir öneridir.) Evre III’te 6 mm veya daha derin cepler için flep cerrahisini önerir; 3 mm veya daha derin bir kemik defektinin yanındaki derin cepler için ise rejeneratif cerrahiyi tavsiye eder. Ayrıca bu cerrahinin ek eğitim almış diş hekimleri veya uzmanlar tarafından yapılmasını ve evde yeterli temizlik düzeyine ulaşamayan ve bunu sürdüremeyen hastalarda periodontal cerrahi veya implant cerrahisi yapılmamasını tavsiye eder. Bu ameliyatların bir grubunu periodontal yumuşak doku cerrahisi sayfamız anlatıyor.
Cerrahi bone ve maske takmış üç kişilik bir diş hekimliği ekibi, ameliyat lambasının altında bir hastayı tedavi ediyor
Ameliyat lambası altında çalışan bir diş hekimliği ekibi (temsilî görsel). Cerrahi 3. basamağa aittir ve yalnızca önceki basamaklara yanıt vermeyen bölgeler içindir.

Evre IV, yukarıdakilerin hepsini ve daha fazlasını gerektirir. Evre IV kılavuzu ek işi, kaybedilen dişlerin ve kaybedilen desteğin sonuçlarıyla ilgilenmek olarak tanımlar: sallanan dişlerin splintlenmesi, yer değiştirmiş dişlerin ortodontik hareketi ve eksik dişlerin diş veya implant destekli restorasyonlarla yerine konması; bunlar çoğunlukla aktif periodontal tedavi tamamlandıktan sonra yapılır (Herrera 2022). Dişlerin yerine konması gerekiyorsa seçeneklerden birini diş köprüsü nedir yazımız açıklıyor.

Antibiyotikler, lazerler ve probiyotikler? Kılavuz temkinlidir. Temizliğin yanında sistemik antibiyotiklerin rutin kullanımı, yan etkiler ve antibiyotik direnci nedeniyle tavsiye edilmez; generalize evre III hastalığı olan genç yetişkinler gibi belirli gruplarda düşünülebilir. Temizliğe ek olarak lazer ve probiyotik kullanılmaması önerilir. Klorheksidinli ağız gargarası belirli olgularda sınırlı bir süre için düşünülebilir. Kılavuzlar bir noktada bölgeye göre ayrışır: düşük doz doksisiklinin Avrupa’da kullanılmaması önerilir, bir Amerikan kılavuzunda ise desteklenir.

Ağrılı mı? Ağrı için bir rakam veren çalışma bulamadık. Britanya derneğinin broşürü hastalara, diş etlerini ve dişleri uyuşturmak için iğne isteyebileceklerini söyler; hafif ila orta periodontitisli 60 hastayla yapılan ve hastaların anesteziyi kabul etmekte veya reddetmekte serbest olduğu bir çalışmada, anesteziyle tedavi edilenler daha az rahatsızlık bildirdi, anestezisiz tedavi edilenler ise daha fazla diş hekimi kaygısı bildirdi (Leung 2016). Aynı broşür, diş etlerinin başta daha fazla kanayabileceğini, iyileşirken çekilebileceğini ve dişlerin sıcağa ve soğuğa daha duyarlı hâle gelebileceğini söyler.

Evre III veya IV’teki Dişler Kurtarılabilir mi?

Uzmanlaşmış kliniklerden gelen uzun dönem çalışmalara göre birçok olguda evet. Kılavuz bir noktada açıktır: bir azı dişinde kökler arası bölgenin etkilenmesi çekim nedeni değildir. Her basamakta, umutsuz olarak değerlendirilen dişler için çekim düşünülebilir (Sanz 2020).

Uzun dönem çalışmaların çoğu üniversite kliniklerinden gelir ve yalnızca aktif tedaviden sonra hâlâ ağızda olan dişleri sayar; bu yüzden tabloyu bir ölçüde olduğundan iyi gösterirler. Bu sınırla:

  • 34 hastada 15 yıllık düzenli destekleyici bakım boyunca, “şüpheli” olarak sınıflanan dişlerin (%50 ile %70’in altı arası kemik kaybı) %88,2’si ve “umutsuz” olarak sınıflanan dişlerin (%70 veya üzeri) %59,5’i ağızda kaldı; hastalar, hastalığın agresif formu nedeniyle tedavi edilmişti (Graetz 2011).
  • Kökler arası bölgede sınıf II tutulumu olan 543 azı dişinin %83’ü yaklaşık dokuz yıl boyunca korundu (Eickholz 2025b). Sınıf III tutulumda ise benzer bir sürede 265 dişin %37’si kaybedildi (Eickholz 2021).
  • Bir randomize çalışmada, ataşmanı kök ucuna kadar veya ötesinde kaybedilmiş bir dişi olan 50 hasta ya rejeneratif cerrahiye ya da çekim ve yerine koymaya ayrıldı. Rejenerasyon grubunda dişlerin %88’i, üç ayda bir destekleyici bakımla on yıl sonra hâlâ yerindeydi (Cortellini 2020). Çalışma bir uzman merkezinde yapıldı.
  • Eski bir seri hâlâ anılır: tedaviden ortalama 22 yıl sonra yeniden muayene edilen, tek bir özel muayenehanenin 600 hastasından 300’ü periodontal hastalık nedeniyle hiç diş kaybetmemişti, 199’u bir ila üç diş, 101’i dört veya daha fazla diş kaybetmişti (Hirschfeld 1978).

4. Basamak Hiç Bitmez: Destekleyici Bakım

Kılavuz, hastanın riskine ve durumuna göre ayarlanmış, 3 ila en fazla 12 aylık aralıklarla destekleyici bakım ziyaretleri tavsiye eder ve bir ziyaretin olağan süresini 45 ila 60 dakika olarak verir. Her ziyaret ölçümü, yeniden eğitimi, profesyonel temizliği ve kalan ceplerin tedavisini birleştirir (Sanz 2020).

Bunun ardındaki rakamlar gözleme dayanır: 2015 tarihli bir sistematik derleme, destekleyici bakımı hiç bakım yapılmamasıyla karşılaştıran randomize bir çalışma bulamadı (Trombelli 2015). En az beş yıllık destekleyici bakımı kapsayan 33 çalışmanın derlemesinde hastalar yılda ortalama 0,1 diş kaybetti ve çoğu hiç kaybetmedi (Carvalho 2021). Düzenli gelen hastalarda diş kaybı riski düzensiz gelenlere göre daha düşüktü; sekiz çalışmada birleştirilmiş risk oranı 0,56’ydı (Lee 2015). Beş yıllık bir çalışmada düzenli gelenler yılda 0,12, düzensiz gelenler 0,36 diş kaybetti (Costa 2014).

Evde, kılavuz diş fırçasına ek olarak sığdıkları her yerde arayüz fırçalarını tavsiye eder ve periodontal bakım sürecindeki hastalar için diş ipini ilk seçenek olarak önermez.

Tedavi hakkında sorunuz mu var?

Ekibimiz sorularınızı yanıtlamaktan memnuniyet duyar.

Ne Kadar Hızlı İlerler ve Onu Ne Hızlandırır?

8.600’den fazla katılımcıyı kapsayan 16 toplum çalışmasında ataşman kaybı yılda ortalama 0,1 mm’ydi ve çalışmalar arasında çok büyük farklar vardı. Derlemenin karşılaştırmasındaki en hızlı beşte birlik dilimde ortalama yılda 0,45 mm’ydi (Needleman 2018). Karşılaştırma için: derece C, beş yılda 2 mm ile başlar.

EtkenDerlemeler ne buldu
SigaraYeni veya ilerleyen periodontitis için %85 daha yüksek risk (risk oranı 1,85; Leite 2018)
Sigarayı bırakmakBırakmış kişilerdeki risk, hiç içmemiş olanlardan anlamlı ölçüde farklı değildi (risk oranı 0,97); altı çalışmaya dayanır (Leite 2019)
Diyabet13 çalışmanın bir meta-analizinde %86 daha yüksek risk (Nascimento 2018), bir başkasında %24 daha yüksek (Stöhr 2021)
AileToplumdaki periodontitis farklılıklarının yaklaşık üçte bire kadarı genetik etkenlere bağlanıyor (Nibali 2019)
ObeziteOdds oranı 1,35; neredeyse tümüyle kesitsel çalışmalardan geldiği için neden-sonuç sırası belirsiz (Chaffee 2010)

Diyabetle bağlantı iki yönlüdür ve burada diş eti tedavisinin genel bir sağlık ölçütü üzerindeki etkisi birçok randomize çalışmada sınanmıştır. 35 çalışmayı kapsayan bir Cochrane derlemesinde periodontal tedavi, diyabetli kişilerde HbA1c değerini üç ila dört ay sonra 0,43 yüzde puanı düşürdü; kanıtın güvenilirliği orta düzeydeydi ve izlem en fazla 12 aydı (Simpson 2022). Kalp hastalığı konusunda, Avrupa periodontoloji federasyonu ile Dünya Kalp Federasyonu’nun ortak uzlaşısı periodontitis ile koroner kalp hastalığı arasındaki ilişki için güçlü kanıt bulur ve periodontal tedavinin ilk kardiyovasküler olayı önleyip önlemediğini sınayan randomize çalışmaların hâlâ bulunmadığını not eder (Sanz 2020b).

İmplant düşünüyorsanız periodontitis öyküsü de önemlidir. 2017 çalıştayı için hazırlanan derleme, kronik periodontitis öyküsü olan, plak kontrolü zayıf ve düzenli bakıma gelmeyen kişilerde peri-implantitis riskinin daha yüksek olduğuna dair güçlü kanıt buldu (Schwarz 2018). Bir meta-analiz peri-implantitis riskini diğer hastaların 2,17 katı olarak hesapladı (Sgolastra 2015); bir başkası, yalnızca kohort çalışmaları birleştirildiğinde ilişkinin artık anlamlı olmadığını buldu (Ferreira 2018). Peri-implantitis yazımıza bakın.

Her Evre Ne Kadar Yaygın?

Periodontitis rakamları tanıma göre çok büyük farklılık gösterir. Altıncı Alman Ağız Sağlığı Çalışması evreleri uyguladı (Eickholz 2025a).

Almanya, DMS 635–44 yaş65–74 yaş
Herhangi bir evrede periodontitis%95,1%85,2
Evre I%31,6%8,3
Evre III%13,6%26,3
Evre IV%3,9%26,4

Yüksek toplam rakam, yazarların kendilerinin de geçiş dönemi saydığı evre I’i içerir. Başka araştırmalar başka tanımlar kullanır ve bu rakamların yanına konamaz. Amerika Birleşik Devletleri’nde 2009–2014’te dişleri olan 30 yaş ve üzeri yetişkinlerin %42’sinde periodontitis, %7,8’inde ağır form vardı; ölçü, CDC/AAP olgu tanımıydı (Eke 2018). Dünya Sağlık Örgütü dünya genelinde bir milyardan fazla ağır periodontal hastalık olgusu olduğunu tahmin ediyor. Türkiye için bulabildiğimiz tek ulusal araştırma 2004–2005 tarihlidir ve o dönemin DSÖ araştırma yöntemini izlemiştir (Gökalp 2010); Rusya için ise kaynak gösterilebilecek ulusal bir rakam bulamadık.

Tanınız Hakkında Sorulacak Beş Soru

  1. Evrem ve derecem nedir, bunları hangi dişler ve bulgular belirledi?
  2. Derecem önceki röntgenlere mi, yoksa yaşıma oranla kemik kaybına mı dayanıyor?
  3. Hangi dişleri şüpheli görüyorsunuz ve onları korumak için ne gerekir?
  4. Yeniden değerlendirmemde hedefler nedir ve ne zaman yapılacak?
  5. Destekleyici bakıma ne sıklıkla gelmeliyim ve evde dişlerimin arasında ne kullanmalıyım?

Sık Sorulan Sorular

Periodontal hastalığın evreleri nelerdir?

Periodontitisin dört evresi vardır. Evre I: dişler arasında 1–2 mm ataşman kaybı. Evre II: 3–4 mm. Evre III: 5 mm veya daha fazla, 4 dişe kadar kayıpla. Evre IV: 5 mm veya daha fazla, 5 veya daha fazla diş kaybıyla ya da karmaşık rehabilitasyon gereksinimiyle. Gingivitis bunlardan önce gelir ve periodontitisin bir evresi değildir.

Evre ile derece arasındaki fark nedir?

Evre, hastalığın bugün ne kadar şiddetli ve karmaşık olduğunu tanımlar. Derece, A’dan C’ye, ne kadar hızlı ilerlediğini ve daha fazla kayıp riskini tanımlar; sigara ve diyabet dereceyi yükseltebilir.

Periodontitis tamamen iyileşir mi veya geri döndürülebilir mi?

Gingivitis geri döner. Periodontitiste kaybedilen destek genel olarak tedaviyle geri gelmez; ancak seçilmiş defektlerde rejenerasyon mümkündür. Hastalık çoğunlukla durdurulabilir; hasta o zaman stabil sayılır, ama artmış risk altında kalır ve ömür boyu destekleyici bakıma gereksinim duyar.

Evrem tedaviden sonra düşebilir mi?

Hayır. Başta verilen evre, düzelme olsa bile korunur. Durum kötüleşirse yükselebilir. Derece iki yönde de değişebilir.

Periodontitis ne kadar hızlı ilerler?

Ortalamada yavaş: toplum çalışmalarında yılda yaklaşık 0,1 mm ataşman kaybı. Küçük bir bölümde çok daha hızlı ilerler; Sri Lanka’daki tedavi görmemiş bir grupta yaklaşık %8’i hızlı ilerledi. Derece C, beş yılda 2 mm veya daha fazlası demektir.

Derin temizlik ağrılı mı?

Lokal anestezi altında yapılabilir ve bunu isteyebilirsiniz. Anesteziyi kabul etmekte veya reddetmekte serbest olan 60 hastayla yapılan bir çalışmada, anesteziyle tedavi edilenler daha az rahatsızlık bildirdi. Sonrasında diş etleri başta daha fazla kanayabilir ve dişler sıcağa ve soğuğa daha duyarlı hâle gelebilir.

Periodontitis geçirdiysem diş implantı yaptırabilir miyim?

Ancak hastalık kontrol altına alındıktan sonra. Evre IV kılavuzu diş hekimlerinden artmış peri-implantitis ve implant kaybı riskini tartmalarını ister; çalışmaların çoğu periodontitisten sonra peri-implantitis riskini daha yüksek bulur. Düzenli bakım planın parçasıdır.

Periodontitis kalıtsal veya bulaşıcı mı?

Kısmen kalıtsal: derlemeler farklılıkların yaklaşık üçte bire kadarını genetik etkenlere bağlıyor. Bakteriler aile üyeleri arasında geçebilir, ancak bir hastayla birlikte yaşamanın eşin diş etlerini etkilediği gösterilmemiştir. Avrupa kılavuzu periodontitisi bulaşıcı olmayan bir hastalık olarak sınıflar.

Kaynaklar

  • Caton JG, Armitage G, Berglundh T, et al. A new classification scheme for periodontal and peri-implant diseases and conditions: introduction and key changes from the 1999 classification. J Clin Periodontol. 2018;45 Suppl 20:S1-S8. doi:10.1111/jcpe.12935. PMID 29926489.
  • Tonetti MS, Greenwell H, Kornman KS. Staging and grading of periodontitis: framework and proposal of a new classification and case definition. J Periodontol. 2018;89 Suppl 1:S159-S172. doi:10.1002/JPER.18-0006. PMID 29926952. Tables as reproduced by the American Academy of Periodontology, “Staging and Grading Periodontitis”, perio.org, accessed 21 November 2026.
  • Papapanou PN, Sanz M, Buduneli N, et al. Periodontitis: consensus report of workgroup 2 of the 2017 World Workshop on the Classification of Periodontal and Peri-Implant Diseases and Conditions. J Periodontol. 2018;89 Suppl 1:S173-S182. doi:10.1002/JPER.17-0721. PMID 29926951.
  • Chapple ILC, Mealey BL, Van Dyke TE, et al. Periodontal health and gingival diseases and conditions on an intact and a reduced periodontium: consensus report of workgroup 1 of the 2017 World Workshop. J Periodontol. 2018;89 Suppl 1:S74-S84. doi:10.1002/JPER.17-0719. PMID 29926944.
  • Murakami S, Mealey BL, Mariotti A, Chapple ILC. Dental plaque-induced gingival conditions. J Clin Periodontol. 2018;45 Suppl 20:S17-S27. doi:10.1111/jcpe.12937. PMID 29926503.
  • European Federation of Periodontology. New classification of periodontal and peri-implant diseases and conditions: guidance notes for clinicians (Sanz M, Tonetti M; Jepsen S), March 2019. efp.org, accessed 21 November 2026.
  • Sanz M, Herrera D, Kebschull M, et al. Treatment of stage I-III periodontitis: the EFP S3 level clinical practice guideline. J Clin Periodontol. 2020;47 Suppl 22:4-60. doi:10.1111/jcpe.13290. PMID 32383274.
  • Dietrich T, Ower P, Tank M, et al. Periodontal diagnosis in the context of the 2017 classification system of periodontal diseases and conditions: implementation in clinical practice. Br Dent J. 2019;226(1):16-22. doi:10.1038/sj.bdj.2019.3. PMID 30631188.
  • Kornman KS, Papapanou PN. Clinical application of the new classification of periodontal diseases: ground rules, clarifications and “gray zones”. J Periodontol. 2020;91(3):352-360. doi:10.1002/JPER.19-0557. PMID 31891194.
  • Herrera D, Sanz M, Kebschull M, et al. Treatment of stage IV periodontitis: the EFP S3 level clinical practice guideline. J Clin Periodontol. 2022;49 Suppl 24:4-71. doi:10.1111/jcpe.13639. PMID 35688447. And the EFP infographics of this guideline, efp.org.
  • Löe H, Anerud A, Boysen H, Morrison E. Natural history of periodontal disease in man. Rapid, moderate and no loss of attachment in Sri Lankan laborers 14 to 46 years of age. J Clin Periodontol. 1986;13(5):431-445. PMID 3487557.
  • Schätzle M, Löe H, Lang NP, Bürgin W, Anerud A, Boysen H. The clinical course of chronic periodontitis. IV. Gingival inflammation as a risk factor in tooth mortality. J Clin Periodontol. 2004;31(12):1122-1127. doi:10.1111/j.1600-051X.2004.00634.x. PMID 15560816.
  • Lang NP, Schätzle MA, Löe H. Gingivitis as a risk factor in periodontal disease. J Clin Periodontol. 2009;36 Suppl 10:3-8. PMID 19432625.
  • British Society of Periodontology. Patient leaflet on gum disease (2020); Basic Periodontal Examination (BPE), January 2019; Delivering stepwise personalised care plans for periodontitis patients (version 2, 7 August 2025). bsperio.org.uk, accessed 21 November 2026.
  • European Federation of Periodontology. What is periodontitis? Patient information. efp.org, accessed 21 November 2026.
  • Deutsche Gesellschaft für Parodontologie (DG PARO). Parodontitis (patient page) and PSI: Der Parodontale Screening Index. dgparo.de, accessed 21 November 2026.
  • American Dental Association. Oral health topics: periodontitis (last updated 9 June 2022). ada.org, accessed 21 November 2026.
  • Eickholz P, Holtfreter B, Kuhr K, Dannewitz B, Jordan AR, Kocher T. Prevalence of the periodontal status in Germany: results of the 6th German Oral Health Study (DMS 6). Quintessence Int. 2025;56(11):S40-S47. PMID 40091721. (Eickholz 2025a)
  • Leung WK, Duan YR, Dong XX, et al. Perception of non-surgical periodontal treatment in individuals receiving or not receiving local anaesthesia. Oral Health Prev Dent. 2016;14(2):165-175. PMID 26525126.
  • Graetz C, Dörfer CE, Kahl M, et al. Retention of questionable and hopeless teeth in compliant patients treated for aggressive periodontitis. J Clin Periodontol. 2011;38(8):707-714. PMID 21627675.
  • Eickholz P, Runschke M, Dannewitz B, et al. Long-term prognosis of teeth with class III furcation involvement. J Clin Periodontol. 2021;48(12):1528-1536. PMID 34545596.
  • Eickholz P, Cordis T, Dannewitz B, et al. Long-term prognosis of teeth with class II furcation involvement: a retrospective cohort study. J Clin Periodontol. 2025;52(9):1298-1305. doi:10.1111/jcpe.14186. PMID 40452327. (Eickholz 2025b)
  • Cortellini P, Stalpers G, Mollo A, Tonetti MS. Periodontal regeneration versus extraction and dental implant or prosthetic replacement of teeth severely compromised by attachment loss to the apex: a randomized controlled clinical trial reporting 10-year outcomes, survival analysis and mean cumulative cost of recurrence. J Clin Periodontol. 2020;47(6):768-776. PMID 32249446.
  • Hirschfeld L, Wasserman B. A long-term survey of tooth loss in 600 treated periodontal patients. J Periodontol. 1978;49(5):225-237. PMID 277674.
  • Trombelli L, Franceschetti G, Farina R. Effect of professional mechanical plaque removal performed on a long-term, routine basis in the secondary prevention of periodontitis: a systematic review. J Clin Periodontol. 2015;42 Suppl 16:S221-S236. doi:10.1111/jcpe.12339. PMID 25495875.
  • Carvalho R, Botelho J, Machado V, et al. Predictors of tooth loss during long-term periodontal maintenance: an updated systematic review. J Clin Periodontol. 2021;48(8):1019-1036. PMID 33998031.
  • Lee CT, Huang HY, Sun TC, Karimbux N. Impact of patient compliance on tooth loss during supportive periodontal therapy: a systematic review and meta-analysis. J Dent Res. 2015;94(6):777-786. PMID 25818586.
  • Costa FO, Lages EJ, Cota LO, Lorentz TC, Soares RV, Cortelli JR. Tooth loss in individuals under periodontal maintenance therapy: 5-year prospective study. J Periodontal Res. 2014;49(1):121-128. PMID 23647520.
  • Needleman I, Garcia R, Gkranias N, et al. Mean annual attachment, bone level, and tooth loss: a systematic review. J Clin Periodontol. 2018;45 Suppl 20:S112-S129. PMID 29926483.
  • Leite FRM, Nascimento GG, Scheutz F, López R. Effect of smoking on periodontitis: a systematic review and meta-regression. Am J Prev Med. 2018;54(6):831-841. PMID 29656920.
  • Leite FRM, Nascimento GG, Baake S, Pedersen LD, Scheutz F, López R. Impact of smoking cessation on periodontitis: a systematic review and meta-analysis of prospective longitudinal observational and interventional studies. Nicotine Tob Res. 2019;21(12):1600-1608. PMID 30011036.
  • Nascimento GG, Leite FRM, Vestergaard P, Scheutz F, López R. Does diabetes increase the risk of periodontitis? A systematic review and meta-regression analysis of longitudinal prospective studies. Acta Diabetol. 2018;55(7):653-667. PMID 29502214.
  • Stöhr J, Barbaresko J, Neuenschwander M, Schlesinger S. Bidirectional association between periodontal disease and diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis of cohort studies. Sci Rep. 2021;11:13686. PMID 34211029.
  • Nibali L, Bayliss-Chapman J, Almofareh SA, Zhou Y, Divaris K, Vieira AR. What is the heritability of periodontitis? A systematic review. J Dent Res. 2019;98(6):632-641. PMID 31107142.
  • Chaffee BW, Weston SJ. Association between chronic periodontal disease and obesity: a systematic review and meta-analysis. J Periodontol. 2010;81(12):1708-1724. PMID 20722533.
  • Simpson TC, Clarkson JE, Worthington HV, et al. Treatment of periodontitis for glycaemic control in people with diabetes mellitus. Cochrane Database Syst Rev. 2022;4:CD004714. PMID 35420698.
  • Sanz M, Marco Del Castillo A, Jepsen S, et al. Periodontitis and cardiovascular diseases: consensus report. J Clin Periodontol. 2020;47(3):268-288. PMID 32011025. (Sanz 2020b)
  • Schwarz F, Derks J, Monje A, Wang HL. Peri-implantitis. J Clin Periodontol. 2018;45 Suppl 20:S246-S266. PMID 29926484.
  • Sgolastra F, Petrucci A, Severino M, Gatto R, Monaco A. Periodontitis, implant loss and peri-implantitis: a meta-analysis. Clin Oral Implants Res. 2015;26(4):e8-e16. PMID 24382358.
  • Ferreira SD, Martins CC, Amaral SA, et al. Periodontitis as a risk factor for peri-implantitis: systematic review and meta-analysis of observational studies. J Dent. 2018;79:1-10. PMID 30391683.
  • Eke PI, Thornton-Evans GO, Wei L, Borgnakke WS, Dye BA, Genco RJ. Periodontitis in US adults: National Health and Nutrition Examination Survey 2009-2014. J Am Dent Assoc. 2018;149(7):576-588. PMID 29957185.
  • World Health Organization. Oral health: fact sheet, 17 March 2025. who.int.
  • Gökalp SG, Doğan BG, Tekçiçek MT, Berberoğlu A, Unlüer S. National survey of oral health status of children and adults in Turkey. Community Dent Health. 2010;27(1):12-17. PMID 20426255.
  • Van Winkelhoff AJ, Boutaga K. Transmission of periodontal bacteria and models of infection. J Clin Periodontol. 2005;32 Suppl 6:16-27. PMID 16128826.

Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır; kişisel diş muayenesinin veya sizi tedavi eden diş hekiminin önerisinin yerini tutmaz. Evre ve derece yalnızca bir hekim tarafından, sondalama ve röntgenden sonra belirlenebilir. Rakamlar farklı çalışmalardan ve topluluklardan gelen tahminlerdir; herhangi bir hasta veya klinik için sonuç garantisi değildir.

Öncesi & Sonrası

Öncesi ve sonrası: kliniğimizin hastaları

Zirkonyum kaplama: Stom Dental Centre Antalya’da tedavi sonrası gülüş, vaka 14Zirkonyum kaplama: Stom Dental Centre Antalya’da tedavi öncesi gülüş, vaka 14ÖncesiSonrası
Vaka 14
Zirkonyum kaplama: Stom Dental Centre Antalya’da tedavi sonrası gülüş, vaka 15Zirkonyum kaplama: Stom Dental Centre Antalya’da tedavi öncesi gülüş, vaka 15ÖncesiSonrası
Vaka 15
Zirkonyum kaplama: Stom Dental Centre Antalya’da tedavi sonrası gülüş, vaka 16Zirkonyum kaplama: Stom Dental Centre Antalya’da tedavi öncesi gülüş, vaka 16ÖncesiSonrası
Vaka 16

Fotoğraflar kliniğimizde çekildi: yalnızca kırpıldı, rötuş yapılmadı. Her sonuç kişiye özeldir.

Tüm öncesi ve sonrası vakaları görün
Paylaş
Facebook
Twitter
LinkedIn
WhatsApp

Diğer Blog Yazılarımız